quinta-feira, 22 de abril de 2010

Verbus


Verbus




VERBU

            É a palavra ki rreprezenta uma asãu, un istadu ou un fenomenu atimosfériku nu momentu en ki elis akontesi.
            Ezenplus: fazer, komer, falar, istar, xover, partir, por.
            Elas tanben podi sê iskrividas asin: fazê, komê, falá, istá, xovê, partí, pô.
           


KONJUGASÃUS

            Konjugá un verbu é variá eli, na pesoa, nu tenpu i nu modu.
            Todus elis é konjugadus na 3ª pesoa du singular da lingua portugeza.

            É kuatru as konjugasãus dus vérbus: ar ou á, er ou ê, ir or í, or ou ô.


1ª KONJUGASÃU
AR = Á
2ª KONJUGASÃU
ER = Ê
3ª KONJUGASÃU
IR = Í
4ª KONJUGASÃU
OR = Ô
falar
komer
latir
por
kavar
fazer
partir
konpor
rralar
vender
konpetir
rrepor


FORMASÃU

            Us verbus é formadus kun a sua parti prinsipau mais a terminasãu.
            Ezenplus:  fal + ou = falou,   vend + eria = venderia.


PESOAS

            É palavras ki ven antis dus verbus.

SINGULAR
PLURAU
       1ª pesoa: eu
   3ª pesoa: nós
2ª pesoa: tu, eli, ela, vose
4ª pesoa: vós, elis, elas, voses

            Ezenplus: eu vai, eli vai, nós vai, elis vai.
TENPU

            Indika ki u ki tá akontesendu tá nu prezenti, nu pasadu ou nu futuru.

            Ezenplus:

PREZENTI
PASADU
FUTURU
fala
Falou
falará
vendí
vendia
venderá
partiu
partia
partirá
rrepõi
rrepunha
rreporá

MODU

            Indika ki u ki tá akontesendu é uma serteza, uma duvida ou uma órdi (mandá fazê).

            Ezenplus:

SERTEZA
DUVIDA
ÓRDI
fala
falasi
fali
vendi
vendesi
venda
parti
partisi
parta
põi
puzési
ponha

SERTEZA

            Pra vose ispresá uma serteza, vose ten varias maneras:


prezenti



pasadu
ê konkluidu

ê nãu konkluidu


futuru
ê rrelasionadu au prezenti

ê rrelasionadu au pasadu


DUVIDA

            Pra vosê ispresá uma duvida, vosê ten duas maneiras:


pasadu
ê rrelasionadu au pasadu


futuru
ê rrelasionadu au futuru


ÓRDI

            Pra vosê ispresá uma órdi, pedidu ou konselhu, vosê ten sómenti uma fórma:


atuau
·        nesti momentu


KONPOSTU

            É us vérbus formadus pelu vérbu tê, í, kerê, presizá, ..., mais u vérbu prinsipau terminadu en: ar, er, ir, or, andu, endu, indu, ondu, adu, idu, ...
            Ezenplus:
            Vô tê ki í pra aula.
            Eu ten faladu di vosê.
            Ké fazê tudu sózinhu.
            Nós tava korrendu.
            Eli tá partindu.



VERBUS RREGULARS

            É akelis ki nãu muda a sua parti prinsipau en toda a konjugasãu.
            Ezenplus:


TENPUS
1ª KONJ.
2ª KONJ.
3ª KONJ.
4ª KONJ.



VERBUS
falar
komer
partir
por

pular
vender
suprimir
supor

kontar
prender
tinjir
rrepor



SERTEZA









prezenti
fala
kómi
parti
põi

pula
vendi
suprimi
supõi

konta
prendi
tinji
rrepõi

pasadu
falou
komeu
partiu
poz
konkluidu
pulou
vendeu
suprimiu
supoz

kontou
prendeu
tinjiu
rrepoz


pasadu
falava
komia
partia
punha
nãu konkluidu
pulava
vendia
suprimia
supunha

kontava
prendia
tinjia
rrepunha


futuru du
falará
komerá
partirá
porá
prezenti
pulará
venderá
suprimirá
suporá

kontará
prenderá
tinjirá
rreporá


futuru du
falaria
komeria
partiria
poria
pasadu
pularia
venderia
suprimiria
suporia

kontaria
prenderia
tinjiria
rreporia



DUVIDA









pasadu du
falasi
komesi
partisi
puzési
pasadu
pulasi
vendesi
suprimisi
supuzési

kontasi
prendesi
tinjisi
rrepuzési

futuru du
falar
komer
partir
puzér
futuru
pular
vender
suprimir
supuzér

kontar
prender
tinjir
rrepuzér



ÓRDI









atuau
fali
koma
parta
ponha

puli
venda
suprima
suponha

konti
prenda
tinja
rreponha



            Esis verbus tanben é  rregulars, maz en dois modus nãu.
            Ezenplus:

VERBU
PREZENTI
ATUAU
pasiar
paseia
paseie
rrariar
rrareia
rrareie
ansiar
anseia
anseie
odiar
odeia
odeie
mediar
medeia
medeie

 

VERBUS IRREGULARS

            É us verbus ki, duranti a sua konjugasãu, muda a sua parti prinsipau, a sua terminasãu ou anbas as koizas.
           
Ezemplus:


TENPUS

1ª KONJUGASÃU



VERBUS

dar
istar



SERTEZA





prezenti

dá
istá ou tá


pasadu konkluidu

deu
istevi ou tevi


pasadu nãu konkl.

dava
istava ou tava


futuru du prezenti

dará
istará ou tará


futuru du pasadu

daria
istaria ou taria





DUVIDA





pasadu du pasadu

dési
istivési


futuru du futuru

dér
istivér





ÓRDI





atuau

dá
isteja ou teja


TENPUS

2ª KONJUGASÃU



VERBUS
ter
ver
dizer
saber

aver
fazer
krer
kaber

ser
trazer
poder



SERTEZA




prezenti
ten
vê
diz
sabi

a
faz
krê
kabi

é
traz
pódi


pasadu konkluidu
tevi
viu
disi
soubi

ôuvi
fez
kreu
koubi

fôra
trusi
pôdi



pasadu
tinha
via
dizia
sabia
nãu konkluidu
avia
fazia
kria
kabia

foi
trazia
podia



futuru du prezenti
terá
verá
dirá
saberá

averá
fará
krerá
kaberá

será
trará
poderá



futuru du pasadu
teria
veria
diria
saberia

averia
faria
kreria
kaberia

seria
traria
poderia




DUVIDA




pasadu du pasadu
tivési
vísi
disési
soubési

ouvési
fizési
krêsi
koubési

fôsi
trusési
pudési


futuru du futuru
tivér
vir
disér
soubér

ouvér
fizér
krer
koubér

foi
trusér
pudér




ÓRDI




atuau
tenha
veja
diga
saiba

aja
fasa
kreia

seja
traga



TENPUS

3ª KONJUGASÃU




VERBUS

vir
ferir




SERTEZA





prezenti

ven
féri


pasadu konkluidu

veiu
feriu


pasadu nãu konkl.

vinha
feria


futuru du prezenti

virá
ferirá




futuru du pasadu

viria
feriria




DUVIDA





pasadu du pasadu

viési
ferisi


futuru du futuru

viér
ferir




ÓRDI





atuau

venha
fira



Um comentário: