Verbus
VERBU
É a palavra ki rreprezenta uma asãu, un istadu ou un fenomenu atimosfériku nu momentu en ki elis akontesi.
Ezenplus: fazer, komer, falar, istar, xover, partir, por.
Elas tanben podi sê iskrividas asin: fazê, komê, falá, istá, xovê, partí, pô.
KONJUGASÃUS
Konjugá un verbu é variá eli, na pesoa, nu tenpu i nu modu.
Todus elis é konjugadus na 3ª pesoa du singular da lingua portugeza.
É kuatru as konjugasãus dus vérbus: ar ou á, er ou ê, ir or í, or ou ô.
1ª KONJUGASÃU AR = Á | 2ª KONJUGASÃU ER = Ê | 3ª KONJUGASÃU IR = Í | 4ª KONJUGASÃU OR = Ô |
falar | komer | latir | por |
kavar | fazer | partir | konpor |
rralar | vender | konpetir | rrepor |
FORMASÃU
Us verbus é formadus kun a sua parti prinsipau mais a terminasãu.
Ezenplus: fal + ou = falou, vend + eria = venderia.
PESOAS
É palavras ki ven antis dus verbus.
SINGULAR | PLURAU |
1ª pesoa: eu | 3ª pesoa: nós |
2ª pesoa: tu, eli, ela, vose | 4ª pesoa: vós, elis, elas, voses |
Ezenplus: eu vai, eli vai, nós vai, elis vai.
TENPU
Indika ki u ki tá akontesendu tá nu prezenti, nu pasadu ou nu futuru.
Ezenplus:
PREZENTI | PASADU | FUTURU |
fala | Falou | falará |
vendí | vendia | venderá |
partiu | partia | partirá |
rrepõi | rrepunha | rreporá |
MODU
Indika ki u ki tá akontesendu é uma serteza, uma duvida ou uma órdi (mandá fazê).
Ezenplus:
SERTEZA | DUVIDA | ÓRDI |
fala | falasi | fali |
vendi | vendesi | venda |
parti | partisi | parta |
põi | puzési | ponha |
SERTEZA
Pra vose ispresá uma serteza, vose ten varias maneras:
prezenti | |
pasadu | ê konkluidu |
ê nãu konkluidu | |
futuru | ê rrelasionadu au prezenti |
ê rrelasionadu au pasadu |
DUVIDA
Pra vosê ispresá uma duvida, vosê ten duas maneiras:
pasadu | ê rrelasionadu au pasadu |
futuru | ê rrelasionadu au futuru |
ÓRDI
Pra vosê ispresá uma órdi, pedidu ou konselhu, vosê ten sómenti uma fórma:
atuau | · nesti momentu |
KONPOSTU
É us vérbus formadus pelu vérbu tê, í, kerê, presizá, ..., mais u vérbu prinsipau terminadu en: ar, er, ir, or, andu, endu, indu, ondu, adu, idu, ...
Ezenplus:
Vô tê ki í pra aula.
Eu ten faladu di vosê.
Ké fazê tudu sózinhu.
Nós tava korrendu.
Eli tá partindu.
VERBUS RREGULARS
É akelis ki nãu muda a sua parti prinsipau en toda a konjugasãu.
Ezenplus:
TENPUS | 1ª KONJ. | 2ª KONJ. | 3ª KONJ. | 4ª KONJ. |
VERBUS | falar | komer | partir | por |
pular | vender | suprimir | supor | |
kontar | prender | tinjir | rrepor |
SERTEZA | ||||||||
prezenti | fala | kómi | parti | põi | ||||
pula | vendi | suprimi | supõi | |||||
konta | prendi | tinji | rrepõi | |||||
pasadu | falou | komeu | partiu | poz |
konkluidu | pulou | vendeu | suprimiu | supoz |
kontou | prendeu | tinjiu | rrepoz |
pasadu | falava | komia | partia | punha |
nãu konkluidu | pulava | vendia | suprimia | supunha |
kontava | prendia | tinjia | rrepunha |
futuru du | falará | komerá | partirá | porá |
prezenti | pulará | venderá | suprimirá | suporá |
kontará | prenderá | tinjirá | rreporá |
futuru du | falaria | komeria | partiria | poria |
pasadu | pularia | venderia | suprimiria | suporia |
kontaria | prenderia | tinjiria | rreporia |
DUVIDA | ||||||||
pasadu du | falasi | komesi | partisi | puzési | ||||
pasadu | pulasi | vendesi | suprimisi | supuzési | ||||
kontasi | prendesi | tinjisi | rrepuzési | |||||
futuru du | falar | komer | partir | puzér |
futuru | pular | vender | suprimir | supuzér |
kontar | prender | tinjir | rrepuzér |
ÓRDI | ||||||||
atuau | fali | koma | parta | ponha | ||||
puli | venda | suprima | suponha | |||||
konti | prenda | tinja | rreponha | |||||
Esis verbus tanben é rregulars, maz en dois modus nãu.
Ezenplus:
VERBU | PREZENTI | ATUAU |
pasiar | paseia | paseie |
rrariar | rrareia | rrareie |
ansiar | anseia | anseie |
odiar | odeia | odeie |
mediar | medeia | medeie |
VERBUS IRREGULARS
É us verbus ki, duranti a sua konjugasãu, muda a sua parti prinsipau, a sua terminasãu ou anbas as koizas.
Ezemplus:
TENPUS | 1ª KONJUGASÃU |
VERBUS | dar | istar |
SERTEZA | |||||||||
prezenti | dá | istá ou tá | |||||||
pasadu konkluidu | deu | istevi ou tevi |
pasadu nãu konkl. | dava | istava ou tava |
futuru du prezenti | dará | istará ou tará |
futuru du pasadu | daria | istaria ou taria |
DUVIDA |
pasadu du pasadu | dési | istivési |
futuru du futuru | dér | istivér |
ÓRDI |
atuau | dá | isteja ou teja |
TENPUS | 2ª KONJUGASÃU |
VERBUS | ter | ver | dizer | saber |
aver | fazer | krer | kaber | |
ser | trazer | poder |
SERTEZA | |||||||
prezenti | ten | vê | diz | sabi | |||
a | faz | krê | kabi | ||||
é | traz | pódi | |||||
pasadu konkluidu | tevi | viu | disi | soubi |
ôuvi | fez | kreu | koubi | |
fôra | trusi | pôdi |
pasadu | tinha | via | dizia | sabia |
nãu konkluidu | avia | fazia | kria | kabia |
foi | trazia | podia |
futuru du prezenti | terá | verá | dirá | saberá |
averá | fará | krerá | kaberá | |
será | trará | poderá |
futuru du pasadu | teria | veria | diria | saberia |
averia | faria | kreria | kaberia | |
seria | traria | poderia |
DUVIDA | |||||||
pasadu du pasadu | tivési | vísi | disési | soubési | |||
ouvési | fizési | krêsi | koubési | ||||
fôsi | trusési | pudési | |||||
futuru du futuru | tivér | vir | disér | soubér |
ouvér | fizér | krer | koubér | |
foi | trusér | pudér |
ÓRDI | ||||||||
atuau | tenha | veja | diga | saiba | ||||
aja | fasa | kreia | | |||||
seja | traga | | ||||||
TENPUS | 3ª KONJUGASÃU |
VERBUS | vir | ferir |
SERTEZA | |||||||||
prezenti | ven | féri | |||||||
pasadu konkluidu | veiu | feriu |
pasadu nãu konkl. | vinha | feria |
futuru du prezenti | virá | ferirá |
futuru du pasadu | viria | feriria |
DUVIDA | |||||||||
pasadu du pasadu | viési | ferisi | |||||||
futuru du futuru | viér | ferir |
ÓRDI | |||||||||
atuau | venha | fira | |||||||

Asin fikô ben maiz fásiu.
ResponderExcluir